Türkiye'de Diş Hekimliği Paradoksu: Hekim Sayısı Artıyor, Başvuru Neden Hâlâ Düşük?

Giriş

Sektörde aynı cümleyi iki taraftan da duyuyoruz:

Genç hekim: "Hekim çok, ücretler sıkıştı, rekabet ağırlaştı."

Vatandaş: "Diş tedavisi pahalı; çoğu şeyi erteliyorum."

Bu iki cümle aslında tek bir probleme bakıyor: Arz hızla büyüdü ama talep aynı hızla artmadı. Bu yazıda "hissedilenleri" değil, ölçülebilenleri konuşacağız.

Veri Kaynakları: Bu analizde TDB 2024 Dişhekimi Dağılım Kitapçığı, TDB Eğitim ve İnsangücü Raporu 2024 ve Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2024 verileri kullanılmıştır.

---

1. Arz Tarafı: Hekim Sayısı Gerçekten Ne Kadar Arttı?

Elimizde net bir seri var: TDB dağılım verilerinden derlenen tabloda, aktif diş hekimi sayısı:

| Yıl | Aktif Diş Hekimi | 100.000 Kişiye Düşen | |-----|------------------|----------------------| | 2011 | 24.203 | — | | 2023 | ~50.000 | 54 | | 2024 | ~54.000 | 59 |

Bu yaklaşık %123 artış demek (2011–2024).

Aynı tabloda dikkat çekici bir başka seri daha var: TDB'ye kayıtlı "çalışmayan" üye sayısı:

• 2011: 1.650
• 2024: 5.379

Not: "Çalışmayan TDB üyesi" resmi işsizlik değildir; atıl kapasiteye işaret eden dolaylı bir göstergedir.

---

2. Eğitim Kapasitesi: Arz Neden Bu Kadar Büyüdü?

Rakamlar çarpıcı:

• Fakülte sayısı: 105–118 arasında (kaynaklara göre değişiyor; TDB verilerine göre 95 fakültenin 66'sında aktif eğitim verilmektedir)
• Kontenjanlar: 2003'te 929 → 2022'de 11.186
• Karşılaştırma: Rusya dahil 33 Avrupa ülkesinde toplam 353 fakülte varken, Türkiye tek başına 105+ fakülteye sahip

Bu büyüme "kötü" ya da "iyi" diye tek cümleyle geçilemez. Ama sonuçları şunlar:

1. Mezun akışı artar (2023'te 7.000 mezun)
2. Özel sektör absorbe etmeye çalışır
3. Rekabet sertleşir
4. Yeni mezun ücretlerinde baskı, klinik yoğunlaşması ve pazarlama/fiyat rekabeti artar

Uyarı: 2023 itibarıyla 18 diş hekimliği fakültesi profesör kadrosu olmadan eğitim vermeye devam etmektedir.

---

3. Talep Tarafı: Kişi Başı Müracaat Gerçekte Nerede?

Burada iki farklı kaynak kümesi var ve bunu doğru anlatmak güvenilirlik açısından kritik.

3A. Sağlık İstatistikleri Yıllığı Ne Diyor?

Sağlık İstatistikleri Yıllığı haber bültenlerinde:

| Yıl | Kişi Başı Diş Hekimine Müracaat | |-----|--------------------------------| | 2023 | 0,68 | | 2024 | 0,73 |

Yani resmi seride Türkiye 0,7 bandında. En yüksek oran Batı Karadeniz bölgesinde görülüyor.

3B. TDB'nin Farklı Rakamları Neden?

TDB'nin farklı yıllardaki basın dosyalarında 0,41, 0,62 ve 0,67 gibi değerler de görülebiliyor.

Bu fark genellikle yıl/kapsam/tanım farkından doğar (ör. "müracaat" tanımı, veri yılı, kapsanan kurumlar vb.).

Özet: Türkiye'de kişi başı diş hekimine müracaat, farklı kaynak ve yıllara göre 0,4–0,7 bandında raporlanıyor; Sağlık İstatistikleri Yıllığı'nın son iki yıldaki resmi bandı 0,68–0,73.

---

4. "Gelişmiş Ülkelerde 5 Kez" Kıyası Doğru mu?

Bu cümle sektörde çok dolaşır; TDB yayınlarında da "5" referansı yer alabiliyor.

Ama Avrupa/OECD verisine baktığımızda tablo daha nüanslı:

| Bölge/Ülke | Kişi Başı Diş Hekimi Ziyareti | |------------|------------------------------| | Türkiye (2024) | 0,73 | | AB ortalaması (2022) | ~1,2 | | AB aralığı | 0,3 – 3,3 | | Orta Avrupa | 2 – 5 | | Kuzey Avrupa | 4 – 5 | | Hollanda (2023) | 3,4 |

Yani "5" bazı kaynaklarda bir ideale/üst kıyasa işaret ederken, pratikte Avrupa'da yaygın bant daha çok 1–3 aralığında. Türkiye'nin 0,73'ü AB ortalamasının yarısından az.

Bu nüans önemli; çünkü "Türkiye niye 0,7'de?" sorusunu daha gerçekçi zeminde tartışmamızı sağlar.

---

5. Talep Neden Düşük Kalıyor? 4 Ana Sebep

Burada tek bir neden yok. Sektörün "paradoks" gibi görünen tarafı, dört faktörün aynı anda çalışması.

1. Finansman Mimarisi: SGK Kapsam Sınırları ve Cepten Ödeme

Bazı büyük kalemlerde vatandaşın karşılaştığı gerçek:

• SGK implant bedelini genel olarak ödemez (belirli istisnalar dışında)
• Muayene katılım payı gibi mekanizmalar davranışı etkiler

Bu, yüksek maliyetli tedavilerde ertelenme davranışını büyütür. Hasta "pahalı" dediğinde aslında ne demek istediğini anlamak kritik — bu konuyu Hasta "Pahalı" Dediği Zaman Ne Demek İstiyor? yazımızda detaylı ele aldık.

2. Erişim ve Kapasite: Hekim Sayısı ≠ Hizmete Erişim

Hekim artışı tek başına yetmez:

• Coğrafi dağılım eşitsizliği (66 ilde 100.000 kişiye düşen hekim sayısı 20'nin altında)
• Kurum/ünit kapasitesi (toplam 35.000 ünit: kamu 10.500, özel 17.600, üniversite 4.500)
• Randevu sistemleri

Bunlar "gerçek erişimi" belirler.

3. Ağız Sağlığı Farkındalığı: "Sorun Olunca Gitme" Kültürü

Türkiye'de diş hekimine düzenli gitme davranışı, birçok ülkedeki "koruyucu ziyaret" kültüründen farklı seyrediyor.

Bu fark, talebin "düşük ama biriktiği" bir yapı üretir:

• Acil/ağrılı başvurular artar
• Düzenli bakım düşük kalır

4. Hastalık Yükü (Need) ile Kullanım (Use) Arasındaki Kopukluk

WHO'nun Türkiye için yayımladığı ağız sağlığı ülke profili, ağız hastalıklarının yaygınlığını gösterir.

Yani ihtiyaç var; mesele ihtiyaçtan çok hizmetin finansmanı ve davranışsal kullanım kalıpları.

---

6. Bu Tablo Özel Sektörde Ne Üretir?

Sahadaki gözlemler:

| Durum | Sonuç | |-------|-------| | Özel sektörde hekim bolluğu | Ücret baskısı | | Klinik yoğunlaşması | Pazarlama/fiyat rekabeti | | Uzman–genel hekim rekabeti | Konumlanma savaşı |

Ve sonuçta hastanın gözüne şu yansıyor:

• "Fiyatlar neden bu kadar değişiyor?"
• "Kaliteyi nasıl anlayacağım?"
• "Aynı dişe 3 farklı plan niye çıkıyor?"

Bu sorular aslında tedavi planı sunarken değerin nasıl gösterileceği ve hasta güveninin nasıl kazanılacağı ile doğrudan ilgili.

Bu noktada klinikler için en kritik strateji: teknik kaliteyi görünür kılmak + süreç standardı.

---

7. Ne Yapılmalı?

Bu yazıyı "öneri" ile kapatmak şart; çünkü sektör analizi ancak "yol haritası" ile değer üretir.

Politika / Sektör Düzeyi

1. Eğitim-kontenjan planlaması: Nicelik artışının kalite altyapısıyla dengelenmesi
2. Koruyucu hizmetlerin büyütülmesi: Talebi "ağrı"dan "bakım"a kaydırmak
3. Finansman tasarımı: Yüksek maliyetli kalemlerde erişim tartışması (SGK kapsamı vb.)

Klinik Düzeyi

1. "Fiyat rekabeti" yerine "kanıtlanabilir süreç": Yazılı plan, alternatif, risk iletişimi, takip protokolü
2. Veriye dayalı yönetim: Hasta kabul oranı, revizyon, randevu doluluğu, tahsilat, hekim verimliliği

---

Özet: Paradoksun Anatomisi

| Faktör | Durum | |--------|-------| | Hekim sayısı | %123 artış (2011–2024) | | Kişi başı başvuru | 0,73 (2024 resmi veri) | | AB ortalaması | ~1,2 | | SGK implant kapsamı | Genel olarak yok | | Koruyucu ziyaret kültürü | Zayıf | | Fakülte sayısı | 105+ (66'sı aktif) |

Sonuç: Arz büyüdü, ama talep yapısal nedenlerle (finansman, kültür, erişim) aynı hızda büyümedi. Klinikler için çıkış yolu: fiyat savaşı değil, süreç ve güven standardı.

---

Sık Sorulan Sorular

Türkiye'de kaç diş hekimi var?

2024 yılı itibarıyla Türkiye'de yaklaşık 54.000 aktif diş hekimi bulunuyor (100.000 kişiye 59 hekim). Bu sayı 2011'deki 24.203'ten %123 artışla geldi.

Kişi başı diş hekimine başvuru oranı nedir?

Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2024 verilerine göre Türkiye'de kişi başı diş hekimine müracaat 0,73. AB ortalaması ise yaklaşık 1,2 — yani Türkiye AB ortalamasının yarısından az.

SGK diş tedavilerini karşılıyor mu?

SGK temel diş tedavilerini karşılar ancak implant gibi yüksek maliyetli işlemleri genel olarak kapsam dışında tutar. Bu durum cepten ödeme yükünü artırır ve tedavi erteleme davranışını tetikler.

Diş hekimi sayısı neden bu kadar arttı?

Fakülte sayısının 105+'e çıkması ve kontenjanların 929'dan 11.186'ya yükselmesi mezun akışını hızlandırdı. Karşılaştırma: Tüm Avrupa'da 353 fakülte varken Türkiye'de tek başına 105+ fakülte var.

---

İlgili İçerikler

• Diş Kliniğinde Kalite Neden Görünmez? İletişim Şikâyeti Nasıl "Sıfırlar"?
• Hasta Kabul Oranı Nasıl Hesaplanır ve Artırılır?
• Hasta "Pahalı" Dediği Zaman Ne Demek İstiyor?
• Tedavi Planı Sunarken Değer Nasıl Gösterilir?
• Hasta Güveni Nasıl Kazanılır?

---

Kliniğinizde rekabet baskısını yönetmek ve süreç standardı kurmak için operasyon danışmanlığı hizmetimize göz atın.